بررسی نقش تعاون در تولید

در این مقاله به بررسی نقش تعاون در تولید پرداخته شده است. تعاون یعنی همکاری هنگامی که فردی به تنهایی کاری انجام دهد یا طرحی را که در ذهن خود دارد عملی سازد راه درست آن است که از دیگران کمک بگیرد تا آن کار یا طرح به صورت دسته جمعی و با همیاری گروهی به نتیجه مطلوب برسد . این شکل از انجام کار به صورت جمعی و سازمان یافته را تعاونی می گویند .

معنی و مفهوم تعاون

«تعاون»  از ریشه عون و به معنی یاری کردن «یاری رساندن» و اعوان به معنی «یاران»، «دوستان»، «کمک و امداد» آمده است ولی مفهوم تعاون در تولید در زمینه بحث ما، همکاری متقابل و مشارکت و معاونت دو جانبه است. یعنی افراد جامعه در جهت آسایش و رفاه خود ناچار به کمک به همدیگر هستند و این استعانت و امداد در جهت خیر و اصلاح حال همدیگر، سعادت بشریت را تضمین می کند. مترادف تعاون را برخی از نویسندگان، نظیر استاد محمد ابوزهره، مترجم کتاب «تکافل اجتماعی»، «همکاری»  می دانند ولی مفهومی که در تعاون در تولید هست، در همکاری نیست شرط لازم در همکاری، وجود احتیاج مشترک است در صورتی که در تعاون این چنین نیست یعنی علاوه بر نیاز مشترک، تمایل انسان ها به معاضدت با یکدیگر نیز شرط است بر همین اساس است که گفته می شود، رفتار تعاونی، محتاج به حداقل « روح با همی» و اعتماد به یکدیگر است و لذا تعاون در تولید چیزی فراتر و بالاتر از همکاری است. تعاون در تولید انگیزه ای است که قادر است شخصی را تشویق نماید تا در فعالیت های روزمره اش خود را وقف خدمت به دیگران در جهت نیل به اهداف عالی الهی انسانی نماید.

واژه تعاون cooperation را نخستین بار رابرت اوون انگلیسی در مقابل واژه رقابت Competition به کار برد. سپس صاحب نظران و مصلحان اجتماعی این کلمه را با مفاهیم و کارکردهای متفاوتی به کار بستند، تا جایی که مقوله نهضت تعاون Movment cooperation و حتی تعاون گرایی Cooperatisme در نظریه های اقتصادی – اجتماعی، جایگاه ویژه ای یافت .

اتحادیه بین المللی تعاون در سی و یک مین کنگره خود که در سال ۱۹۹۵ در منچستر برگزار گردید، سازمان تعاون را این گونه تعریف کرده است:

«سازمان تعاون، اجتماع مستقل افرادی است که به منظور تأمین نیازها و اهداف مشترک اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خود از طریق اداره و نظارت دموکراتیک مؤسسه ای با مالکیت جمعی، با همدیگر به نحو اختیاری توافق نموده اند.»

تعاون در اسلام

دین مبین اسلام بر پایه تعاون و همکاری متقابل استوار است و ابعاد مختلف تعاون در تولید در این طریقت مقدس مطرح است- تعاون در تولید در بُعد اجتماعی و سیاسی: چون حج و نماز، جهاد، امر به معروف و تولی…. تعاون در بُعد اقتصادی: احکام نظیر خمس و زکوه و مالیات و انفاق مستحبی و… تعاون در تولید در بُعد اخلاقی: رعایت حقوق والدین و همسایگان و ارحام و مسلمین و… و به طور کلی تعاون در اسلام همان گونه که در آیه شریفه دو از سوره مائده تلاوت شد بر پایه نیکی و نیکوکاری است یعنی همکاری و مشارکت امت اسلامی بر دو اصل بسیار مهم استوار است اولی تقوا و دومی نیکوکاری و به خوبی می دانیم که تقوا و نیکی امر واحدی هستند که بنیان آن را ایمان تشکیل می دهد.

تعاون و همدلی در روایات

روایات نیز با عناوین مختلفی مسلمانان را به یاری یکدیگر فرا خوانده و در بعضی از امور، آن را واجب و ضروری دانسته است.

امام علی(ع) در این باره می‌فرماید: «بر شماست که یکدیگر را نصیحت کنید و نیکو همکاری نمایید. درست است که هیچ کس نمی‌تواند حق اطاعت خداوندی را چنان که باید بگذارد. لکن باید به قدر توان، حقوق الهی را رعایت کند که یکی از واجبات الهی، یکدیگر را به اندازه توان نصیحت کردن، و برپا داشتن حق، و یاری دادن به یکدیگر است».

از سویی تعاون و همکاری در کارهای زشت، مورد نفرت اسلام است تا جایی که مرتکب آن را به دوزخ تهدید کرده و گفته شده اینان در روز قیامت مشمول عذاب خدا خواهند بود. تا خدا تکلیف سایر بندگان را تعیین فرماید و سپس به کیفر آنان رسیدگی کند.

امام صادق(ع) می‌فرماید: «روز قیامت، دستیاران ستمگران، در سراپرده‌ای آتشین جای می‌گیرند تا خداوند میان بندگان داوری کند.»

تعاون یک ضرورت اجتماعی

چنانچه اشاره رفت، نوع انسان فطرتاً اجتماعی است و در جهت آسایش و آرامش و امنیت خود نیازمند به دیگران است و همین نیازها او را در جهت تعاون و مشارکت با سایرین ترغیب و تشویق می کند، اصولاً و منطقاً باید هر اندازه اجتماعات بشری مترقی تر و متمدن تر می شوند این قبیل همکاری ها و معاضدت ها فزون تر گردد ولی متأسفانه عملاً پیشرفت های تکنولوژی، علمی و مادی موجبات دوری معنوی انسان ها و بیگانگی هر چه بیشتر آنها از هم دیگر را فراهم می سازد البته بسی واضح است که عامل علم و تکنیک مدرن نیست که این مصیبت را نصیب انسان می کند بلکه گروههای حاکم بر این ابزار و تکنیک های خارق العاده است که با سیاست های خاص فرهنگی انسان ها را استحمار می کنند و… لذا در جهان به اصطلاح پیشرفته امروز، بازگشت به فطرت الهی خویش و عنایت به احکام و دستورات حیات بخش اسلام، ضرورت انکارناپذیری پیدا می کنند زیرا به قول خواجه نصیرالدین طوسی این همبستگی ها و معاضدت ها (البته بر مبنای ایمان و تقوا)، افراد بشر را در جهت وصول به کمال یاری می رساند.

چگونگی ارتباط افراد یک محله، شهر یا منطقه گویای میزان تعاون و همبستگی آنها نسبت به همدیگر است و لذا از نظر اخلاق اسلامی، توجه به نکات ریز و درشت و رعایت اصل تقوا در روابط اجتماعی، جامعه را به مرزهای سلامت و امنیت و رستگاری می رساند و تکافل اجتماعی را عینیت می بخشند در زمینه ساده ترین شکل همکاری های اجتماعی همین بس که احادیث و روایات متعددی در امر «مصامحه» وارد شده است و عنایت و توجه به آن در روابط و مناسبات روزانه و اجتماعی، می تواند برادری و تفاهم را عینیت بخشد و زندگی پر از فراز و نشیب امروزی را صفای حقیقی بخشد امام محمد غزالی در کتاب کیمیای سعادت، از حقوق مسلمین، بحث می کند و موارد متعددی را با بهره گیری از احادیث و روایات ائمه معصومین معرفی می نماید که ما به عنوان حسن ختام این بحث به چند مورد اشاره می کنیم:

یاری دادن در همه حاجت ها پیش از آنکه بخواهد.

زبان از هیچ آشنایی باز نگیرد بیش از سه روز.

با هر که باشد نیکوئی کند بدان چه تواند.

با همه مسلمانان روی خوش و گشاده دارد و بر وی همگان خندان باشد.

جهد کند تا شادی به دل مسلمان رساند و حاجتی از او قضا کند.

جهد کند میان دو مسلمان که با یکدیگر در وحشت باشند صلح افکند.

به هر که می رسد سلام ابتدا کند و بیش از سخن گفتن دست وی بگیرد.

و منصف باشیم و داوری کنیم که همین آخرین کلام غزالی را تا چه حد در زندگی خود مورد عمل قرار داده ایم در حالی که به خوبی آگاهیم که اگر این رفتار پیامبرگونه یعنی پیشی در اسلام و برخورد صمیمانه را در روابط خود رعایت کنیم، چه اثرات عظیم و شگرفی در گسترش صفا و صمیمیت، مودّت و اخوت امت اسلامی خواهد داشت.

تعاون در جامعه

پس از خانواده نوبت به اجتماع می‌رسد که این گونه همکاریها بیشتر در قالب کمک رسانی فردی، اجتماعی، سیاسی، نظامی، اقتصادی انجام می‌گیرد.

۱- تعاون فردی

درباره رسول اکرم(ص) نقل شده است: هر کس برای هر کاری به حضورش می رسید، برده بود یا آزاد، برمی‌خاست و حاجتش را روا می ساخت.

۲- تعاون اجتماعی

ائمه معصومین(ع) در کارهای نیک اجتماعی و دسته جمعی نیز شرکت فعال داشتند و به آن اهمیت می‌دادند. ایشان علاوه بر رهبری و کارهایی از قبیل زراعت، تجارت، دامداری و غیره، مردم را در کارهای گروهی نیز یاری می‌دادند. به عنوان مثال: امام سجاد(ع) بطور ناشناس در کاروانها شرکت می‌کرد و نیازمندیهای کاروانیان را برآورده می ساخت.

۳- تعاون فرهنگی

به امور فرهنگی و پاسخگویی به عطش معنوی جامعه نیز همکاری معصومین(ع) را طلب می‌کرد و چنین کاری جز از عهده برگزیدگان الهی بر نمی‌آمد. ایشان با تمام وجودشان فقر فرهنگی و معنوی و بسیاری از مشکلات اجتماعی مردم را درک کرده و با ایثار و از جان گذشتگی در رفع آن می‌کوشیدند و به مردم، مدد می‌رساندند.

۴- تعاون نظامی

مبارزه و نبرد، یک حرکت دسته جمعی است که بدون همکاری افراد، سود چندانی نخواهد داشت. رسول خدا و امامان(ع) در این کارها نیز همکاری‌های لازم را با همرزمان خویش داشتند.

۵- تعاون اقتصادی

ائمه معصومین(ع) همواره خواهان رفاه و آسایش مردم بودند به همین دلیل بخش مهمی از همکاری معصومین(ع) با آنها در امور اقتصادی صورت می‌گرفت. امام صادق(ع) می‌فرماید: مومنی که بمیرد و بدهکار باشد، ما وامش را می‌پردازیم و خانواده‌اش را اداره می‌کنیم.

تعریف شرکت تعاونی

صاحب نظران در امر تعاونی تعاریف مختلفی ارائه نموده اند که بر اساس آخرین بازنگری اتحادیه بین المللی تعاون (در کنگره سال ۱۹۹۵ منچسر) چنین تعریف شده است: ‹‹ تعاونی ، اجتماع مستقل اشخاص است که بمنظور تأمین نیازها و اهداف مشترک اقتصادی ، اجتماعی ، و فرهنگی خود ، از طریق اداره و نظارت دموکراتیک مؤسسه ای با مالکیت مشاع ، با همدیگر به نحوه اختیاری توافق نموده اند »

ارزشها در تعاونی

ساختار شرکت‌های تعاونی بر ارزشهایی چون خودیاری ، دموکراسی ، برابری ، عدالت و همبستگی بنا شده است . اعضای تعاونی به ارزشهای اخلاقی نظیر صداقت ، آزاد اندیشی، مسئولیت پذیری و احترام رأی پای بند می باشند

 

انتشار توسط : مدیریت

نظرات کاربران

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

اشتراک در خبرنامه ما

و دریافت آخرین اخبار و پیشنهادات